MÉMOIRE ET TOUCHER

L’ACCESSIBILITÉ DES MUSÉES POUR LES PERSONNES MALVOYANTES

Auteurs

Mots-clés :

Accessibilité de l'information, Mémoire, Accessibilité dans les musées, Accès à l'information, Musées accessibles

Résumé

Cette recherche, menée selon la méthode comparative (COLLIER, 1992 ; SCHNEIDER et SCHIMITT, 1998), visait à analyser les actions développées par les musées spécialisés dans l'accessibilité pour les personnes malvoyantes, plus précisément les musées tactiles (Museío Afís ; Museo Tattile Statale Omero ; Museo Tiflológico de la ONCE). Afin d'éclairer le débat autour de ce modèle muséal, il a été nécessaire : d'identifier les catégories de musées spécialisés dans l'accessibilité pour les personnes malvoyantes ; de synthétiser les actions développées en fonction des typologies et des composantes de l'accessibilité ; et de comparer les actions mises en œuvre parmi les objets de l'échantillon. Les résultats ont permis de constater la présence de cinq des sept typologies d'accessibilité (attitudinale, architecturale, méthodologique, programmatique, communicationnelle, naturelle et instrumentale) recensées dans la littérature spécialisée, dans les actions menées par les musées (et non individuellement). De plus, toutes les composantes de l'accessibilité sont également présentes dans les musées : usage, orientation, déplacement et communication.

Téléchargements

Les données relatives au téléchargement ne sont pas encore disponibles.

Références

ALBUQUERQUE, M. E. B. C.; SOUZA, M. R. F.; GUIMARÃES, I. J. B.
2015 Organização da informação e acessibilidade para usuários cegos em bibliotecas, arquivos, museus e web. Biblionline. [Em linha]. 11:2 (2015) 43-56. [Consult. 28 jul. 2025] Disponível em: https://brapci.inf.br/v/16617.

ALMEIDA, M. G. S.
2016 Aprendendo pelo tato. Rio de Janeiro: Instituto Benjamin Constant, 2016.

ALMEIDA JÚNIOR, O. F.
2020 Bibliotecário e a mediação da informação: [entrevista concedida à] Biblio Connect. [Em linha]. Vídeo (52:66). 2020. [Consult. 5 set. 2025]. Disponível em: https://www.youtube.com/watch?v=GFdeZw9s57k. Acesso em: 18 ago. 2025.

ALMEIDA JÚNIOR, O. F.
2015 Mediação da informação: um conceito atualizado. In BORTOLIN, S.; SANTOS NETO, J. A.; SILVA, R. J. - Mediação oral da informação e da leitura. Londrina: Associação Brasileira de Educação em Ciência da Informação, 2015, p. 9-32.

ALVARES, L. M. A. R.
2018 Análise do conteúdo. [Em linha]. Brasília: Faculdade de Ciência da Informação, 2018. [Consult. 29 jul. 2025]. Disponível em: http://lillianalvares.fci.unb.br/organizacao-da-informacao.

ARENDT, H. A.
2007 Condição humana. 10ª ed. Rio de Janeiro: Forense Universitária, 2007.

ASSMANN, A.
2011 Espaços da recordação: formas e transformações da memória cultural. Campinas: Editora da Unicamp, 2011.

BADIA, M. V. S.
2023 Estudo do valor social das bibliotecas públicas no Brasil, 2022. Brasília: Ministério da Cultura, 2023.

BENJAMIN, W.
1987 Magia e técnica, arte e política: ensaios sobre Literatura e História da Cultura: obras escolhidas. Vol. 1 -Auswahl in Drei Bänden. 3ª ed. São Paulo: Brasiliense, 1987.

BIZELLO, M. L.
2025 Memória coletiva. In BIZELLO, M. L. Dimensões e perspectivas da memória, informação e tecnologia na contemporaneidade. Marília: Universidade Estadual Paulista, 2025. Aula ministrada a 5 ago. 2025, no Programa de Pós-Graduação em Ciência da Informação da Faculdade de Filosofia e Ciências da Universidade Estadual Paulista.

BORUNĂ, A. E.
2011 Accesibilitate şi design universal în colecţiile de bibliotecă. Informare şi documentare: activitate ştiinţifică şi profesională. [Em linha]. 3 (2011) 48-60. [Consult. 3 ago. 2025]. Disponível em: https://bibnat.ro/wp-content/uploads/2024/03/Informare-si-documentare-Vol-III.pdf.

BRASIL. Leis, decretos, etc.
2015 Lei n.º 13.146, de 6 de julho de 2015. Institui a lei brasileira de inclusão da pessoa com deficiência (Estatuto da Pessoa com Deficiência). [Em linha]. Brasília: Presidência da República, 2015. [Consult. 4 ago. 2025]. Disponível em: https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/_ato2015-2018/2015/lei/l13146.htm.

BRASIL. Leis, decretos, etc.
2004 Decreto nº 5.296 de 2 de dezembro de 2004. Regulamenta a lei nº 10.048, de 8 de novembro de 2000, que dá prioridade de atendimento às pessoas que especifica, e a lei nº 10.098, de 19 de dezembro de 2000, que estabelece normas gerais e critérios básicos para a promoção da acessibilidade das pessoas portadoras de deficiência ou com mobilidade reduzida, e dá outras providências. [Em linha]. Brasília: Presidência da República, 2004. [Consult. 29 jul. 2025]. Disponível em: https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/_Ato2004-2006/2004/Decreto/D5296.htm.

BRASIL. Leis, decretos, etc.
2002 Lei n.º 10.436, de 24 de abril de 2002. Dispõe sobre a Língua Brasileira de Sinais - Libras e dá outras providências. [Em linha]. Brasília: Presidência da República, 2002. [Consult. 4 ago. 2025]. Disponível em: https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/leis/2002/l10436.htm.

BRASIL. Leis, decretos, etc.
1999 Decreto n.º 3.298, de 20 de dezembro de 1999. Dispõe sobre a política nacional para a integração da pessoa portadora de deficiência, consolida as normas de proteção, e dá outras providências. [Em linha]. Brasília: Presidência da República, 1999. [Consult. 29 jul. 2025]. Disponível em: https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/decreto/d3298.htm.

BRIET. S.
1951 Qu'est-ce que la documentation? Paris: Éditions Documentaires Industrielles et Techniques, 1951.

BRITISH MUSEUM
2025 Exhibitions and events. [Em linha]. London: British Museum, 2025. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: https://www.britishmuseum.org/exhibitions-events.

CHILIANU, D.
2014 Eroii anonimi ai României: O nevăzătoare îi ghidează pe cititori! Adriana Borună este singura angajată a Bibliotecii Naţionale a României care se ocupă de persoanele cu handicap de vedere. [Em linha]. București: Libertatea, 2014. [Consult. 4 ago. 2025]. Disponível em: https://www.libertatea.ro/stiri/eroii-anonimi-ai-romaniei-o-nevazatoare-ii-ghideaza-pe-cititori-adriana-boruna-este-singura-angajata-a-bibliotecii-nationale-a-romaniei-care-se-ocupa-de-persoanele-cu-handicap-de-vedere-1051997.

COELHO, Teixeira
1997 Memória. In Dicionário crítico de política cultural: Cultura e Imaginário. São Paulo: Iluminuras, 1997.

COLLIER, D.
1992 Método comparativo. Revista Uruguaya de Ciencia Política. [Em linha]. 5 (1992) 21-46. [Consult. 29 jul. 2025]. Disponível em: https://rucp.cienciassociales.edu.uy/index.php/rucp/article/view/285.

CONDE, A. J. M.
2016 Definição de cegueira e baixa visão. [Em linha]. Rio de Janeiro: Instituto Benjamin Constant, 2016. [Consult. 29 jul. 2025]. Disponível em: http://antigo.ibc.gov.br/educacao/71-educacao-basica/ensino-fundamental/258-definicao-de-cegueira-e-baixa-visao.

CONSEIL INTERNATIONAL DES MUSÉES
2022 Définition du musée. [Em linha]. Paris: Conseil International des Musées, 2022. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: https://icom.museum/fr/ressources/normes-et-lignes-directrices/definition-du-musee/.

DIJCK, J.
2007 Mediated Memories in the Digital Age. Stanford: Stanford University Press, 2007.

DURANTI, L.
1994 Registros documentais contemporâneos como provas de ação. Revista Estudos Históricos. [Em linha]. 7:13 (1994) 50-64. [Consult. 29 jul. 2025]. Disponível em: https://periodicos.fgv.br/reh/article/view/1976.

ESCOLA NACIONAL DE ADMINISTRAÇÃO PÚBLICA, Brasil
2020a Curso de acessibilidade em espaços edificados de uso público. Brasília: Escola Nacional de Administração Pública, 2020.

ESCOLA NACIONAL DE ADMINISTRAÇÃO PÚBLICA, Brasil
2020b Curso de acessibilidade em museus. Brasília: Escola Nacional de Administração Pública, 2020.

FÁROS TYFLÓN
2025 Mouseío Afís = Μουσείο Αφής). [Em linha]. Athinás: Fáros Tyflón, 2025. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: https://fte.gr/moyseio-afis/.

FIGUEIREDO, J. R. M.
2018 Um Universo entre outros dois. [Em linha]. Rio de Janeiro: Instituto Benjamin Constant, 2018. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: https://www.gov.br/ibc/pt-br/centrais-de-conteudos/fique-por-dentro/um-universo-entre-outros-dois.

FORBES BRASIL
2024 Os 20 museus mais visitados do mundo em 2023. [Em linha]. São Paulo: Forbes Brasil, 2024. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: https://forbes.com.br/forbeslife/2024/08/os-20-museus-mais-visitados-do-mundo-em-2023/.

FRANCISCO, L. A.; SILVA, T. E.; GONÇALEZ, P. R. V. A.
2023 Acessibilidade nos repositórios institucionais das universidades brasileiras e mexicanas: um estudo a partir do modelo social da deficiência. Brazilian Journal of Information Science. [Em linha]. 17 (mar. 2023) 1-25. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: https://revistas.marilia.unesp.br/index.php/bjis/article/view/12983.

FUNDAÇÃO DORINA NOWILL PARA CEGOS
2025 A Deficiência. [Em linha]. São Paulo: Fundação Dorina Nowill para Cegos, 2025. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: https://fundacaodorina.org.br/a-fundacao/a-deficiencia/.

FUNDAÇÃO DORINA NOWILL PARA CEGOS
2020 Conheça 7 tipos de acessibilidade para tornar nossa sociedade mais inclusiva. [Em linha]. São Paulo: Fundação Dorina Nowill para Cegos, 2020. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: https://fundacaodorina.org.br/blog/sete-tipos-de-acessibilidade/.

GIL, A. C.
2008 Métodos e técnicas de pesquisa social. 6ª ed. São Paulo: Atlas, 2008.

GUERREIRO, A. D.
2025 [Tiflologia]: Definição. [Em linha]. Castelo de Vide; Lisboa: Centro de Experiência Viva Museu de Tiflologia, 2025. [Consult. 1 set. 2025]. Disponível em: https://www.tiflologia.pt/definicao. Acesso em: 01 set. 2025.

HALBWACHS. M.
1990 A Memória coletiva. São Paulo: Vértice, 1990.

HESÍODO
1995 Teogonia: a origem dos Deuses. 3ª ed. São Paulo: Iluminuras, 1995.

INSTITUTO BENJAMIN CONSTANT
2024 IBC 170 anos: Depoimento de Maria da Glória Souza Almeida. [Em linha]. Rio de Janeiro: Instituto Benjamin Constant, 2024. Disponível em: https://www.youtube.com/watch?v=Ojnoitn_fOw. Acesso em: 04 ago. 2025.

INSTITUTO BRASILEIRO DE GEOGRAFIA E ESTATÍSTICA
2022 Pesquisa nacional por amostra de domicílios contínua: pessoas com deficiência. [Em linha]. Rio de Janeiro: Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística, 2022. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: https://biblioteca.ibge.gov.br/index.php/biblioteca-catalogo?view=detalhes&id=2102013.

INSTITUTO BRASILEIRO DE GEOGRAFIA E ESTATÍSTICA
2021 Pesquisa nacional de saúde 2019: ciclos de vida. [Em linha]. Rio de Janeiro: Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística, 2021. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: https://biblioteca.ibge.gov.br/index.php/biblioteca-catalogo?id=2101846&view=detalhes.

ITÁLIA. Leis, decretos, etc.
1999 Legge 25 novembre 1999, n. 452. Istituzione del Museo tattile statale “Omero Roma”. [Em linha]. 1999. [Consult. 1 ago. 2025]. Disponível em: https://www.parlamento.it/parlam/leggi/99452l.htm.

JARDIM, A.
2005 Música: vigência do pensar poético. Rio de Janeiro: 7 Letras, 2005.

LÜDKE, M.; ANDRÉ, M. E. D. A.
1986 Pesquisa em Educação: abordagens qualitativas. São Paulo: EPU, 1986.

MICHELANGELO
2025a Michelangelo In Encyclopædia Britannica. [Em linha]. 2025. [Consult. 29 jul. 2025]. Disponível em: https://www.britannica.com/biography/Michelangelo.

MOUSEÍO AFÍS
2025 Istoria Kai Orama. [Em linha]. Athinás: Mouseío Afís, 2025. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: https://tactualmuseum.gr/istoria-kai-orama/.

MOUSEÍO AFÍS
2022 Koritsi me Maska Ekthema. [Em linha]. Athinás: Mouseío Afís, 2022. [Consult. 8 set. 2025]. Disponível em: https://tactualmuseum.gr/wp-content/uploads/2022/06/koritsi-me-maska-ekthema.jpg.

MUSÉE DU LOUVRE
2025 La Programmation du musée. [Em linha]. Paris: Louvre, 2025. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: https://www.louvre.fr/expositions-et-evenements/expositions.

MUSEO TATTILE STATALE OMERO
2025 Museo. [Em linha]. Ancona: Museo Tattile Statale Omero, 2025. [Consult. 1 ago. 2025]. Disponível em: https://www.museoomero.it/museo/.

ORGANIZACIÓN NACIONAL DE CIEGOS DE ESPAÑA
2025 Grupo Social ONCE: la suma de ONCE, Fundación ONCE e Ilunion. [Em linha]. Madrid: Organización Nacional de Ciegos de España, 2025. [Consult. 1 ago. 2025]. Disponível em: https://www.once.es/conocenos/grupo-social-once.

ORGANIZACIÓN NACIONAL DE CIEGOS DE ESPAÑA. Museo Tiflológico
2025 El museo. [Em linha]. Madrid: Museo Tiflológico de la Organización Nacional de Ciegos de España, 2025. [Consult. 1 ago. 2025]. Disponível em: https://museo.once.es/que-es. Acesso em: 01 ago. 2025.

PARRELA, I. D.; NASCIMENTO, A. O.
2019 Memória institucional e arquivologia: uma discussão teórico-metodológica. Perspectivas em Ciência da Informação. [Em linha]. 24 (2019) 176-188. [Consult. 1 set. 2025]. Disponível em: https://periodicos.ufmg.br/index.php/pci/article/view/22277.

PORTUGAL. Agência para a Modernização Administrativa
2025 AccessMonitor. [Em linha]. Lisboa: AccessMonitor, 2025. [Consult. 4 set. 2025]. Disponível em: https://accessmonitor.acessibilidade.gov.pt/.

SÁ, E. D.; CAMPOS, I. M.; SILVA, M. B. C.
2007 Formação continuada a distância de professores para o atendimento educacional especializado: deficiência visual. Brasília: Secretaria de Educação Especial; Secretaria de Educação a Distância, Ministério da Educação, 2007.

SASSAKI, R. K.
2009 Inclusão: acessibilidade no lazer, trabalho e educação. Revista Nacional de Reabilitação (Reação). [Em linha]. 12 (2009) 10-16. [Consult. 29 jul. 2025]. Disponível em: https://repositorio.ufpe.br/handle/123456789/55508.

SCHNEIDER, S.; SCHIMITT, C. J.
1998 O Uso do método comparativo nas Ciências Sociais. Cadernos de Sociologia. 9 (1998) 49-87.

SILVA, I. M.
2025 O Papel inclusivo das bibliotecas públicas do interior paulista: mediação da informação direcionada à pessoas com deficiência visual. [Em linha]. Marília, 2025. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: https://hdl.handle.net/11449/261515. Dissertação de Mestrado em Ciência da Informação - Faculdade de Filosofia e Ciências, Universidade Estadual Paulista “Júlio de Mesquita Filho”.

SILVA, W. J.; PARREIRA, G. G.
2023 Atendimento inclusivo: guia de orientações para bibliotecários e auxiliares de biblioteca. Anápolis: Instituto Federal de Goiás, 2023.

SNELLEN CHART
2025b Snellen chart. In Encyclopædia Britannica. [Em linha]. 2025. [Consult. 29 jul. 2025]. Disponível em: https://www.britannica.com/science/Snellen-chart.

VALENTIM, M. L. P.
2022 Conhecimento e metodologia científica. [Em linha]. Marília: M. V., 2022. [Consult. 29 jul. 2025]. Disponível em: https://valentim.pro.br/wp-content/uploads/2022/07/Conhecimento_Cienti%CC%81fico.pdf.

WILLIAMS, R.
2001 The Long revolution. Peterborough: Broadview Press, 2001.

WORLD WIDE WEB CONSORTIUM
2025 Making the Web accessible. [Em linha]. Cambridge: World Wide Web Consortium, 2025. [Consult. 4 set. 2025]. Disponível em: https://www.w3.org/WAI/.

ZHŌNGGUÓ GUÓJIĀ BÓWÙGUǍN
2025 Zhǎnlǎn. [Em linha]. Běijīng: Zhōngguó Guójiā Bówùguǎn, 2025. [Consult. 28 jul. 2025]. Disponível em: http://chnmuseum.cn/.

Publiée

2026-07-24

Comment citer

Silva, I. M. da. (2026). MÉMOIRE ET TOUCHER: L’ACCESSIBILITÉ DES MUSÉES POUR LES PERSONNES MALVOYANTES. Páginas a&b, 112–133. Consulté à l’adresse https://ojs.letras.up.pt/index.php/paginasaeb/article/view/16204

Numéro

Rubrique

Artigos